Tuổi thơ định hình mức độ chấp nhận rủi ro của CEO như thế nào

Một chi tiết gợi ý từ hai CEO nổi tiếng

Có một so sánh được nhiều người nhắc tới: dưới thời Steve Jobs, Apple gần như không vay nợ dài hạn; khi Tim Cook lên nắm quyền, công ty bắt đầu vay và triển khai chương trình mua lại cổ phiếu lớn. Một nhóm nghiên cứu lấy đó làm cảm hứng để hỏi: liệu ký ức thời thơ ấu, đặc biệt là trải nghiệm với thiên tai gây tử vong, có để lại dấu ấn lâu dài ảnh hưởng tới cách các nhà điều hành nhìn nhận rủi ro tài chính hay không?

Ai đã làm nghiên cứu và họ tiếp cận vấn đề thế nào?

Ba nhà nghiên cứu Gennaro Bernile, Vineet Bhagwat và P. Raghavendra Rau xây dựng một bộ dữ liệu gồm gần 1.700 CEO của các công ty thuộc nhóm S&P 1500 — những doanh nghiệp đại diện cho phần lớn vốn hóa thị trường Mỹ. Họ thu thập thông tin về nơi sinh và năm sinh của từng CEO, rồi ghép với hồ sơ lịch sử thiên tai tại quận nơi mỗi người chào đời.

Thời kỳ họ quan tâm là giai đoạn từ 5 đến 15 tuổi, được xem là khoảng thời gian hình thành nhân cách ban đầu. Mức độ nghiêm trọng của thiên tai ở mỗi quận được định lượng bằng tỷ lệ tử vong do thảm họa trên tổng dân số quận đó. Từ đó, các tác giả so sánh hành vi tài chính của các công ty do những CEO trải qua thiên tai thời thơ ấu với hành vi của các công ty do CEO không có trải nghiệm đó.

Phát hiện chính: không phải càng nhiều càng táo bạo

Kết quả nghiên cứu không cho thấy mối quan hệ tuyến tính giữa mức độ chịu ảnh hưởng thời thơ ấu và khẩu vị rủi ro khi điều hành doanh nghiệp. Thay vào đó, họ nhận ra một mô hình tương tự đường cong chữ U ngược:

• Những CEO từng trải qua thiên tai gây tử vong ở mức độ “vừa phải” — tức cộng đồng có thương vong nhưng không quá thảm khốc với người thân — có xu hướng hành xử mạo hiểm hơn trong vai trò lãnh đạo. Họ dễ tham gia mua lại, vay nợ nhiều hơn, giữ ít tiền mặt theo tỷ lệ tài sản và thường xuyên tham gia sáp nhập-thâu tóm; biến động giá cổ phiếu của công ty do họ quản lý cũng lớn hơn.
• Ngược lại, những CEO chứng kiến hậu quả cực đoan của thiên tai (tỷ lệ tử vong rất cao nơi họ sống) có khuynh hướng thận trọng hơn. Họ thích tích lũy tiền mặt, hạn chế vay nợ và tránh các quyết định tài chính có rủi ro lớn để bảo vệ doanh nghiệp trước biến số bất ngờ.

Nói cách khác, trải nghiệm đau thương “vừa đủ” có thể thúc đẩy hành vi mạo hiểm, nhưng chứng kiến mức độ bi thảm tột cùng lại đẩy người ta về phía phòng thủ.

Giải thích sinh học và tâm lý học được nêu ra

Để lý giải cơ chế, các tác giả tham chiếu tới nghiên cứu trong khoa học thần kinh và lĩnh vực biểu sinh (epigenetics). Họ đặt giả thuyết rằng trải nghiệm bất lợi giai đoạn sớm có thể để lại dấu ấn sinh học trên hệ thần kinh, từ đó thay đổi cách thức não xử lý rủi ro sau này. Nói cách khác, những phản ứng đã phát triển để đối phó với mối đe dọa sinh tồn có thể được tái sử dụng khi người đó phải đưa ra quyết định tài chính phức tạp ở tuổi trưởng thành.

Những lý giải này được trình bày như dạng gợi ý hơn là bằng chứng tuyệt đối; nghiên cứu không trực tiếp đo lường thay đổi sinh học ở từng cá nhân mà liên kết trải nghiệm lịch sử với hành vi quan sát được khi trưởng thành.

Ý nghĩa đối với tuyển dụng và quản trị doanh nghiệp

Từ phát hiện, nhóm tác giả gợi mở rằng hội đồng quản trị và ủy ban tuyển CEO có thể cân nhắc yếu tố trải nghiệm thời thơ ấu như một thành phần để hiểu “khẩu vị rủi ro” tiềm ẩn của ứng viên. Đối với doanh nghiệp cần tăng tốc và chấp nhận rủi ro để bứt phá, một nhà điều hành mang xu hướng mạo hiểm có thể là lựa chọn phù hợp. Trong khi đó, công ty cần ổn định dài hạn có thể ưu tiên người thiên về giữ an toàn tài chính.

Tuy nhiên, các tác giả nhấn mạnh nghiên cứu không khẳng định thiên tai giúp ai đó trở thành CEO, mà chỉ cho thấy: nếu một người đã ở vị trí CEO, trải nghiệm thời thơ ấu có thể dự đoán phần nào hành vi quản trị tài chính của họ.

Những giới hạn cần lưu ý

Một số hạn chế đã được chỉ ra trong nghiên cứu hoặc có thể suy ra từ thiết kế phân tích:

• Mẫu nghiên cứu gồm các CEO trong S&P 1500; kết quả phù hợp với nhóm này nhưng không tự động áp dụng cho tất cả nhà lãnh đạo ở quy mô và bối cảnh khác.
• Cách đo lường mức độ thiên tai dựa trên dữ liệu quận và tỷ lệ tử vong, nên có thể bỏ qua những tổn thất tinh thần hoặc hậu quả kinh tế không được phản ánh bằng tử vong.
• Giải thích cơ chế sinh học hoặc biểu sinh là mang tính gợi ý; nghiên cứu không trực tiếp thu thập dữ liệu sinh học cá nhân để xác minh cơ chế đó.

Cuối cùng, các tác giả cũng kiểm tra một khả năng sai lệch khác: liệu CEO trong mẫu có khả năng từng trải thiên tai cao hơn người Mỹ trung bình hay không. Kết luận là không thấy CEO có xác suất trải qua thiên tai cao hơn, tức trải nghiệm khắc nghiệt thời thơ ấu không phải là con đường phổ biến dẫn đến vị trí lãnh đạo.

Hành trang để đọc biểu hiện rủi ro nơi lãnh đạo

Người đọc — đặc biệt là thành viên hội đồng quản trị, nhà tuyển dụng cấp cao hoặc nhà đầu tư — có thể rút ra vài điểm thực tiễn từ nghiên cứu này:

• Trải nghiệm cá nhân có thể để lại dấu ấn lâu dài và biểu hiện qua quyết sách tài chính của lãnh đạo.
• Hiểu được “nguồn gốc” khẩu vị rủi ro giúp tổ chức điều chỉnh kỳ vọng khi bổ nhiệm nhân sự điều hành.
• Kết luận về phù hợp nên được đặt trong bối cảnh nhu cầu chiến lược của công ty chứ không dựa trên một dấu hiệu đơn lẻ.

FAQ

Nghiên cứu có nói rằng thiên tai giúp người ta trở thành CEO không?

Không. Tác giả không tìm thấy bằng chứng rằng người từng trải thiên tai có xác suất trở thành CEO cao hơn so với dân số nói chung.

Thời kỳ tuổi thơ nào được xét đến trong nghiên cứu?

Nhóm nghiên cứu tập trung vào khoảng 5–15 tuổi, giai đoạn họ cho là quan trọng trong việc hình thành nhân cách.

Liệu cơ chế sinh học được khẳng định chắc chắn trong nghiên cứu không?

Không. Những luận giải về thần kinh học và biểu sinh được nêu như giả thuyết có thể giải thích quan sát hành vi, chứ không phải là kết quả đo lường trực tiếp trong nghiên cứu này.

Kết luận

Nghiên cứu do Bernile, Bhagwat và Rau thực hiện cung cấp một lăng kính thú vị để nhìn vào hành vi lãnh đạo: ký ức thời thơ ấu, nhất là trải nghiệm với thiên tai gây tử vong, gắn với khẩu vị rủi ro khi người đó trở thành CEO. Đáng chú ý là mối quan hệ không đơn giản — trải nghiệm “vừa phải” có thể khuyến khích mạo hiểm, trong khi trải nghiệm cực đoan lại làm tăng xu hướng thận trọng. Đây không phải quy tắc bất biến, nhưng là dữ kiện có thể giúp hội đồng quản trị và các nhà tuyển chọn hiểu sâu hơn động lực bên trong của các ứng viên điều hành.

Ghi chú: nghiên cứu được công bố trên Journal of Finance và từng đoạt giải Ig Nobel hạng mục Quản trị — những thông tin được trích dẫn từ công trình gốc của các tác giả.

Nếu bạn quan tâm đến khía cạnh văn học và muốn hiểu cách những bữa tiệc khổng lồ trong Thủy Hử phản ánh tính cách và cấu trúc xã hội của Lương Sơn Bạc, bài phân tích về kỷ lục ăn uống của các hảo hán Thủy Hử sẽ đưa bạn qua từng cảnh tiêu biểu và lý giải vì sao chi tiết này không chỉ là khoe khoang sức ăn mà còn mang hàm nghĩa kể chuyện và hậu cần trong tác phẩm cổ điển.

Muốn đi sâu vào cơ chế sinh học đằng sau việc chim hiện đại mất răng và bằng chứng di truyền liên quan, bạn có thể tìm đọc bài viết về gen và lý do chim hiện đại mất răng, nơi các phát hiện trên phôi gà và phân tích gen được trình bày theo cách dễ tiếp cận cho độc giả phổ thông.

Nếu đề tài hệ sinh thái số và AI thu hút bạn, bài viết về dự án SwarmWorld của MIT mô tả cách hàng trăm tác tử tự tổ chức để tìm tài nguyên và xây dựng hệ sinh thái ảo rất đáng đọc: SwarmWorld MIT mô phỏng hệ sinh thái AI sẽ giúp bạn hình dung rõ hơn các kịch bản và kết quả mô phỏng.