Đáng Lo Ngại: 145 Cá Voi Xám Chết Dọc Tuyến Di Cư Từ Mexico Đến Canada Năm 2026

Tình Trạng Cá Voi Xám Chết Bất Thường Tại Bắc Mỹ

Trong nửa đầu năm 2026, đã có 145 trường hợp cá voi xám chết hoặc mắc cạn được ghi nhận dọc theo tuyến đường di cư từ Mexico qua nước Mỹ và đến Canada. Thống kê này được công bố bởi Cơ quan Quản lý khí quyển và đại dương quốc gia Mỹ (NOAA) thông qua tổ chức Public Employees for Environmental Responsibility (PEER).

Số lượng cá voi chết này đã vượt qua tổng số xác ghi nhận mỗi năm trong giai đoạn 2019-2023, khiến PEER gọi tình trạng này là một “sự kiện tử vong thảm khốc”. Họ cũng lưu ý rằng số xác dạt bờ chỉ phản ánh một phần nhỏ trong tổng số cá thể thực sự gặp nạn trong khu vực.

Tuy nhiên, NOAA vẫn chưa đưa ra kết luận chính thức về nguyên nhân của tình trạng này. Trong bản cập nhật, họ cho biết số vụ mắc cạn trong hai năm qua đã trở lại mức bình thường như giai đoạn trước đó. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này vẫn là vấn đề kéo dài từ trước.

Bang Washington là một trong những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề, nơi các nhà nghiên cứu đã phát hiện một cá voi cái dài khoảng 12m mắc cạn tại Ocean Shores vào giữa tháng 6. Đây là cá thể thứ 30 trong năm 2026 được ghi nhận ở Washington, đánh dấu mức cao thứ hai từ trước đến nay, chỉ sau 34 con của năm 2019.

Kết quả kiểm tra cho thấy cá voi cái này bị suy dinh dưỡng nghiêm trọng và có vết thương ở đầu, có khả năng là do va chạm với tàu thuyền. Suy dinh dưỡng đang trở thành tình trạng phổ biến ở các cá thể được khám nghiệm trong năm nay.

Một số con cá voi đã cho thấy lớp mỡ dự trữ của chúng giảm sút nghiêm trọng, cho thấy chúng không thể tích lũy đủ năng lượng cần thiết cho hành trình dài. Cá voi xám ở vùng đông bắc Thái Bình Dương bắt đầu từ các đầm phá sinh sản tại Baja California, Mexico, và di chuyển đến vùng biển Bering và Chukchi, sau đó quay lại phía Nam.

Thực phẩm chủ yếu của chúng bao gồm các động vật không xương sống nhỏ sống dưới đáy biển. Cá voi xám thường hút trầm tích và con mồi rồi sử dụng các tấm sừng hàm để lọc thực phẩm. Việc tích lũy thức ăn là rất quan trọng cho việc duy trì lớp mỡ giúp chúng vượt qua hành trình di cư.

Khi nguồn năng lượng cạn kiệt, cá voi có thể tìm đến các vùng nước gần bờ, sông hoặc vịnh để tìm thức ăn. Hành động này khiến chúng dễ gặp nguy hiểm hơn từ tàu thuyền hoặc các thiết bị đánh bắt, thậm chí có thể kiệt sức trước khi đến được vùng biển Bắc Cực.

Đợt tử vong bất thường từ cuối năm 2018 đến năm 2023 đã ghi nhận tới 690 cá voi xám mắc cạn dọc bờ biển Thái Bình Dương, từ Mexico đến Alaska. NOAA đã chỉ ra rằng những thay đổi sinh thái ở vùng kiếm ăn cận Bắc Cực và Bắc Cực đã làm giảm cả số lượng và chất lượng của nguồn thức ăn, dẫn đến tình trạng suy dinh dưỡng và gia tăng tỷ lệ tử vong.

Sự Tăng Trưởng của Quần Thể Cá Voi Xám Tuy Không Là Tín Hiệu Tích Cực

Mặc dù số lượng xác cá voi tăng nhanh, một nghịch lý xảy ra khi NOAA ước tính rằng quần thể cá voi xám phía đông bắc Thái Bình Dương hiện dao động từ 15.930 đến 20.530 con, trung bình khoảng 17.750 con. So với năm ngoái, con số này chỉ là khoảng 12.890 con.

Các nhà nghiên cứu cho rằng sự gia tăng này vượt quá khả năng sinh sản tự nhiên của quần thể. Năm 2025, chỉ có khoảng 85 cá voi con được ước tính, là con số thấp nhất kể từ khi Chương trình Khảo sát bắt đầu. Với số lượng cá voi con ít như vậy, việc tăng thêm 5.000 cá thể chỉ dựa vào sinh sản trong một năm là điều không khả thi.

Các chuyên gia đang xem xét các yếu tố như thời điểm di cư, tuyến đường mà cá voi xám chọn lựa hoặc sự giả định trong mô hình thống kê có thể đã ảnh hưởng đến kết quả cuối cùng.

Cuộc khảo sát hiện đang diễn ra khi đàn cá voi bắt đầu di cư về phía Nam, trước khi nhiều cá thể yếu ớt chết trong hành trình trở về vùng ăn cá vào mùa xuân 2026.

Do đó, số lượng 17.750 vẫn không thể xác nhận rằng cuộc khủng hoảng đã qua. NOAA nhấn mạnh rằng các ước tính hàng năm luôn có sự không chắc chắn và thông tin này nên được sử dụng để theo dõi các xu hướng dài hạn thay vì coi như số lượng chính xác tại một thời điểm cụ thể.

PEER đã đưa ra những cảnh báo nghiêm khắc. Dựa trên các nghiên cứu cho rằng phần lớn xác cá voi chìm dưới nước và không bao giờ dạt vào bờ, họ ước tính rằng 145 trường hợp được ghi nhận có thể tương ứng với khoảng 1.450 cá thể thực sự đã chết.

Tuy nhiên, đây chỉ là những phép ngoại suy từ PEER và chưa phải là số liệu tử vong đã được xác thực bởi NOAA. Rick Steiner, Chủ tịch Hội đồng quản trị PEER, khẳng định rằng việc mất hàng nghìn cá thể trong thời gian ngắn là một tín hiệu rất đáng lo ngại. Ông cũng nhấn mạnh rằng cần phải giảm bớt các yếu tố nguy hiểm như va chạm với tàu, mắc lưới, ô nhiễm và tiếng ồn dưới biển.

Những xác cá voi xám liên tiếp dạt bờ chính là dấu hiệu dễ thấy nhất cho các biến đổi lớn hơn đang diễn ra trong chuỗi thức ăn và hệ sinh thái của vùng Bắc Thái Bình Dương.

Dữ liệu từ NOAA Fisheries, PEER, Cascadia Research Collective